NederlandseVarenVereniging

Muurplanten, varens

2012-02-21T11:33:00.002-08:00

Oude muren en gebouwen zijn vaak fraai en kleurrijk begroeid met diverse

planten. Muurplanten ﬂeuren onze steden op en kunnen echte natuurpareltjes in onze tuinen vormen.

Oude muren bieden kansen aan muurplanten en allerlei kleine dieren zoals

hagedissen, insecten, enz… Begroeide muren hebben dan ook een hoge natuurwaarde en een educatieve waarde voor onze kinderen … en voor onszelf,

zeker in een stedelijk milieu waar groen vaak heel schaars is.

Muren vormen zo een speciaal milieu dat ze heel wat typische planten herbergen, die zeldzaam zijn geworden. Naast varens en bloemplanten kunnen ook mossen en korstmossen een stekje op een muur vinden. Het proces waarbij een muur verweert en geschikt wordt voor kolonisatie met planten duurt vele

tientallen jaren. Wees dus zuinig op begroeide muren, ze komen niet zomaar terug als “onkruid” !

Asplenium ceterach

Soorten planten:

Naast de echte muurplanten zoals muurleeuwenbek, muurvaren, steenbreekvaren, enzovoort, zijn er nog tal van andere planten die eveneens op muren kunnen groeien maar geen echte muurplanten zijn (bijv. paardebloem, grassen,…).

Op het web www.natuurpunt.be/biodiversiteit is een volledig overzicht van alle echte muurplanten te vinden. Deskundige vrijwilligers van de Natuurpunt plantenwerkgroepen zijn ook steeds bereid om hun kennis ter beschikking te stellen voor het determineren van muurvegetaties en het geven van advies over de natuurwaarde van muren.

Muurtype:

Er zijn verschillende types muren. Naargelang oriëntatie, helling en vochtgehalte kunnen verschillende soorten planten voorkomen. Over het algemeen zijn licht achterover hellende muren en keermuren het meest geschikt voor muurvegetaties. Perfect verticale muren zijn vaak te droog en sterk achterover hellende muren zijn eveneens iets minder gunstig voor de meeste echte muurplanten, maar zijn dan weer wel goed voor minder speciﬁeke muurplanten.

Muurleeuwebek

Verschillende soorten muren:

Keermuren; waarachter zich grond bevindt (bijvoorbeeld langs een oprit, een dijk, een duiker of sluis) zijn meestal vochtiger en bieden daardoor een geschikter milieu voor muurvegetaties dan vrijstaande muren.

Vrijstaande muren; bijvoorbeeld als omheining van een tuin zijn droger, maar kunnen, als ze eenmaal zijn verweerd, toch een interessante muurﬂora bevatten.

Kademuren; zijn vergelijkbaar met keermuren. Door een achterliggend grondpakket en met de voet in het water zijn zij voldoende vochtig om een rijke muurﬂora te herbergen. Zelfs moeras- en waterplanten kunnen op de waterlijn een stekje vinden. Daarbij komt dat hemelwater van de straat ook over de muur naar beneden kan stromen. Hiermee kan humus en water aangevoerd worden die voor de muurplanten heel belangrijk zijn.

Muren van oude gebouwen zijn vaak gemetseld met kalkrijke specie en verweerd, zodat muurplanten beter een plek kunnen veroveren. Muren van gebouwen zijn echter over het algemeen te droog.

Asplenium trichomanes

Hoe bescherm je muurplanten?

Om muurplanten te behouden kan je het beste de muren zoveel mogelijk ongemoeid laten

Geen behandeling met zandstralen of hogedrukspuiten toepassen. Geen bestrijdingsmiddelen (herbiciden, fungiciden, bleekwater, mosbestrijdingsmiddelen,…) gebruiken

Geen waterafstotende lagen aanbrengen. Kiezen voor oneffen i.p.v. gladde stenen.

Voegen met kalkmortel ipv. moderne cement. Bomen en struiken in de omgeving van de muur behouden indien er schaduwminnende muurplanten groeien zoals sommige varens

Kleinschalig onderhoud:

Om verval van begroeide muren te voorkomen is het aangewezen de muur

regelmatig kleinschalig te onderhouden. De ﬁjne worteltjes van echte muurplanten beschadigen de muur niet. De grotere, houtige wortels van bomen en struiken kunnen muren wel beschadigen. Tijdig optreden en jaarlijks de houtige gewassen verwijderen is de boodschap.

Ook vocht insijpeling van lekkende dakgoten dient voorkomen te worden. Insijpelend water is een serieuze bedreiging voor muren. Bij herstellingswerken zoals het vernieuwen van voegen kan er rond een deel

van de muurvegetaties gewerkt worden en gefaseerd gerenoveerd worden. Op die manier kunnen op zijn minst delen van de muurvegetatie behouden blijven.

Door toepassen van oude metseltechnieken zal het nieuwe voegwerk sneller geschikt zijn voor muurvegetaties in vergelijking met het gebruik van klassieke cement.

Restaureren van muren en bijzondere soorten handhaven in geval dat wanneer behoud van de muur niet mogelijk is. Dan kunnen muurdelen met bijzondere of wettelijk beschermde planten (vb. schubvaren), bewaard worden en later terug ingemetst worden in de nieuwe muur.

Deze methode vormt een laatste redmiddel voor het behoud van bijzondere soorten.

Hoe ga je te werk?

Overleg met een deskundige, vooraf en tijdens het werk. Indien je zelf niet goed op de hoogte bent van de verschillende soorten planten, kan steeds een vrijwilliger van de lokale plantenwerkgroep adviseren;

Probeer een zo groot mogelijk stuk muur in één geheel uit de muur te halen, in het slechtste geval kunnen individuele planten uitgenomen worden.

Gebruik stalen spanbanden om het geheel bijeen te houden zodat het (vaak) verweerde stuk muur niet uit elkaar valt. Bewaar het stuk muur in depot, dit moet een vorstvrije, schaduwrijke en vochtig locatie zijn.

Plaats een stuk muur zo snel mogelijk weer terug in de nieuwe of gerestaureerde muur.

Zorg daarbij dat de plaats van inmetselen zo veel mogelijk gelijkaardig is aan de originele positie, zodat de planten dezelfde lichtinval en vochttoevoer krijgen. Geef vocht opnieuw een kans in de nieuwe muur.

Metsel nieuw muurwerk met ruwe en/of diepe voegen, dit versnelt rekolonisatie van species.

Probeer in de buurt van de wortels zo mogelijk grond, potgrond of restanten van de oude kalkspecie aan te brengen. Zorg dat de wortels niet uitdrogen. Kies de beste werkperiode: de kans op slagen is het grootst tussen 1 november en 1 april.

Oude mortelsamenstellingen en bouwen van nieuwe muren kun je realiseren door gebruik te maken van oude mortelsamenstellingen bouw je muren die vlugger interessant zijn voor de ontwikkeling van muurvegetaties. Mooi begroeide muren zijn echte natuurpareltjes in je tuin! Je kan oude afbraakstenen ook gewoon stapelen, of met kalk en zand metselen. Op die manier bouw je een ideale plantenmuur. Vooral keermuren bouwen met deze oude techniek levert snel mooie resultaten.

Als mortelsamenstelling kan je volgend recept gebruiken:

2 eenheden zavel
1 eenheid rijnzand
1 eenheid gebluste kalk (tras)
water bijvoegen tot je een elastische massa krijgt

Of je kan bij de lokale heemkundige kring informeren naar lokale variaties op

deze samenstelling.

Meer info: www.natuurpunt.be/biodiversiteit

met verwijzing naar diverse websites

V.U. Willy Ibens - Coxiestraat 11 - 2800 Mechelen

foto’s: Walter Van Spaendonk, Tim Polﬂiet, archief Natuurpunt,

Erik Molenaar, Marcel Bex, Fréderic Van Lierop

Witte varens

2012-02-03T12:21:00.000-08:00

varens in de sneeuw

De winter heeft zijn intrede gedaan. De afgelopen dag zijn onze varens van een laagje sneeuw voorzien. Het ziet er naar uit dat de komende dagen de sneeuw blijft liggen.
Heerlijk zo'n laagje sneeuw, een natuurlijke bescherming voor onze varens tegen al te strenge vorst.
Maar het geeft ook prachtige beelden, geniet er nog even van in eigen tuin en omgeving.

Bestaan beschermde varens onbekend

2012-01-26T10:06:00.000-08:00

In de haven van Woerden zijn de kademuren van de haven vlak voor de Woerdense havendagen in september 2011 schoongemaakt. Leden van de KNNV ontdekten dat bij die werkzaamheden honderden beschermde varens als tongvaren en steenbreekvaren zijn verwijderd.

In reactie op klachten van de KNNV, de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, afdeling Woerden, zegt wethouder Mevr. Titia Cnossen dat het onbekend was dat deze planten daar stonden en een beschermde status hadden. Ze was blij met de door de KNNV aangeboden inventarisatie van muurvarens die langs de Singel voorkomen.

Tongvaren (Asplenium scolopendrium)

Om te voorkomen dat bij het herinrichten van de haven dit voorjaar de resterende planten zullen verdwijnen, hebben leden van de KNNV plantenwerkgroep de kademuren geïnventariseerd en dit in een rapport met veel foto’s vastgelegd. Aan de wethouder is gevraagd het rapport met haar ambtenaren te bespreken en een beheersplan op te stellen.

Muurvegetatie

In Woerden zijn nog maar enkele plaatsen waar specifieke muurbegroeiing te vinden is. Bij de vernieuwing van het stadscentrum, de restauratie van het kasteel en het herstel van de bruggenhoofden van de Snellerbrug is daar alle muurvegetatie verloren gegaan.

Haven/Emmakade

Slechts op drie plaatsen in Woerden zijn nog wettelijk beschermde varens aangetroffen. Een van deze groeiplaatsen zijn de kademuren van Haven en Emmakade.

Tongvaren

Recentelijk is in een van de te slopen gebouwen op het defensieterrein ook nog een plek aangetroffen waar Tongvaren groeit. Voor deze varens wordt in overleg met gemeente, IVN en KNNV een alternatieve plek gezocht in de buurt van het NME centrum InBredius.

De KNNV gaat ervan uit dat de afdeling groenvoorziening onwetend was over de status van de varens.

Bron: RPLFM Woerden, Meer kunt u lezen op:
http://www.rplfm.nl muurplanten in woerden

Waarbij het mogelijk is een filmpje te downloaden en te bekijken en/of te beluisteren.

Vestiging en genetische variatie van zeldzame varens

2012-01-12T11:18:00.000-08:00

varens in de Noord-Oostpolder

We maakten in de nieuwsbrief aan onze leden al eerder bekend dat Arjen de Groot, lid Nederlandse Varenvereniging, op 16 januari 2012 zal promoveren na onderzoek over de verspreiding en vestiging van varensoorten In Nederland en het ontstaan van soort- en genetische variatie bij varens in nieuwe gebieden.

Hij geeft in zijn proefschrift aan dat om de afname van plantendiversiteit tegen te gaan, maatregelen zich zouden moeten richten zowel op het behoud van de bestaande diversiteit als een verhoging daarvan in herstelde of nieuwe natuur. Verspreiding is hierbij essentieel want door de afbraak en fragmentatie van hun leefgebied, moeten planten zich over steeds grotere afstanden verplaatsen. Arjen de Groot bestudeerde tijdens zijn promotieonderzoek het ontstaan van diversiteit binnen en tussen Nederlandse varensoorten in nieuwe natuurgebieden.

Arjen onderzocht een groot aantal beschermde varensoorten in de bossen in de IJsselmeerpolders. Uit de sporenvoorraad in de bosbodem en de genetische variatie in jonge populaties kon de promovendus aantonen dat varensporen zeer gemakkelijk een nieuw gebied bereiken, zelfs als bronpopulaties ver weg zijn. De diversiteit onder binnenwaaiende sporen blijkt hoog, zowel op soorts- als genetisch niveau. Het lokaal voorkomen van soorten lijkt vooral afhankelijk van de beschikbaarheid van geschikte vestigingsomstandigheden. Dit suggereert dat beleid gericht op het behoud van zeldzame varensoorten zich vooral zou moeten richten op het behoud van voldoende locaties waar vestiging mogelijk is, in plaats van op het behoud van individuele planten op een muur of kade.

Een combinatie van kruisingsproeven en demografisch en genetisch onderzoek van De Groot aan populaties van zeldzame muurvarens toonde echter aan dat het essentieel is om voldoende (oude) populaties te behouden en de afstand tussen vestigingslocaties te beperken. Het mechanisme dat kolonisatie over grote afstanden mogelijk maakt (populatievestiging vanuit een enkele spore d.m.v. zelfbevruchting), zorgt namelijk dat jonge populaties genetisch arm zijn. Inteelt kan dan hun voortbestaan bedreigen.

De beste wensen voor alle varenliefhebbers

2012-01-01T00:00:00.000-08:00

Onder het motto: "Beter wat later dan nooit" willen we alle varenliefhebbers een heel goed nieuw jaar toewensen met voor onze varenleden een heel best varenjaar.
Komend jaar staan er tal van interessante excursies op het programma, zodat er weer volop mogelijkheden zijn om met elkaar varenmomenten te delen en van gedachten te wisselen.
Voor een uitgebreid programma kunt u de website raadplegen.

Moerasvaren ook in Natuurpark Lelystad

2011-11-04T13:07:00.000-07:00

Thelypteris palustris

In Natuurpark Lelystad is onlangs voor het eerst de moerasvaren (Thelypteris palustris) gesignaleerd.

Dit is bijzonder, omdat de soort buiten laagveengebieden nauwelijks voorkomt.

In Flevoland is de soort wel al bekend in het Kuinderbos, het Voorsterbos en het Toppad in de Noordoostpolder en in Oostelijk Flevoland is de moerasvaren eerder in het Harderbroek gesignaleerd.

De moerasvaren groeit voornamelijk op plaatsen waar matig voedselrijk, zwak zuur water bijna tot aan het oppervlak staat.

Varenexcursie Veenhuizen

2011-09-30T11:50:00.000-07:00

Varenbeelden uit Veenhuizen 17 september 2011

Varens in Veenhuizen

2011-09-16T09:58:00.000-07:00

Oreopteris limbosperma, stippelvaren

In de bossen rond het gevangenisdorp Veenhuizen doen varens het opvallend goed. Onder meer de in Nederland zeldzame stippelvaren is de laatste jaren toegenomen. Deze rode lijst-soort heeft mogelijk geprofiteerd van het zorgvuldig en gevarieerde beheer dat Staatsbosbeheer pleegt aan de randen van het bos.

De stippelvaren is in meerdere opzichten een mysterieuze plant. Zij groeit met name op schaduwrijke en vochtige glooiingen langs waterlopen. De meeste groeiplaatsen liggen vaak in greppelkanten aan de rand van het bos. Deze groeiplaats komt algemeen voor in Nederland, maar in tegenstelling tot de koningsvaren en dubbelloof die dezelfde standplaats hebben, is de stippelvaren een stuk minder algemeen. Daarnaast zijn de groeiplaatsen niet standvastig. Het ene jaar groeit hij op een bepaalde plek, terwijl hij het jaar daarop door onbekende oorzaak weer is verdwenen. Boswachter inventarisatie en monitoring Roelof Blaauw van Staatsbosbeheer heeft dit jaar in het bos rond Veenhuizen meer dan tweehonderd planten gevonden. Bij de vorige inventarisatieronde, vijf jaar geleden, waren dat er zeventig.

Walhalla
De bossen rond Veenhuizen zijn sowieso een walhalla voor varens. De gevarieerdheid van het gebied, op de rand van het Fochteloërveen, lijkt daarvoor een goede voorwaarde. Dubbbelloof is een van die soorten die rond Veenhuizen opvallend vitaal is. Ook de veel kolossalere koningsvaren tiert welig. Samen met het gebied rond Hollandscheveld is Veenhuizen de belangrijkste vindplaats van deze plant. Deze varen groeit bijzonder langzaam en kan meer dan honderd jaar oud worden. Nog niet zo lang geleden werd de koningsvaren door kwekers van orchideeën verwerkt in het kiembed. Als een koningsvaren wordt uitgegraven duurt het tientallen jaren voordat de plant weer een even grote omvang heeft bereikt. De plant is tegenwoordig beschermd.

Zelf varens kijken
In Veenhuizen is het voor liefhebbers goed varens kijken. Met enige moeite komt men tot een indrukwekkend lijstje. Naast bovengenoemde soorten kan men onder meer ook nog adelaarsvaren, driehoeksvaren, mannetjes- en wijfjesvaren, brede stekelvaren en eikvaren aantreffen. Veel van deze soorten zijn te vinden langs het fietspad richting Appelscha in het verlengde van de Norgerweg. Op de muren van de sluisjes in de kolonievaart groeit de muurvaren.

Op 17 september zullen een aantal leden van de Nederlandse Varenvereniging zich op de hoogte stellen van al dit varenmoois. De aanvang is 11.00 uur verzamelen bij de boswachter ingang bij het Fochteloërveen.

Bron: Staatsbosbeheer i.c.m. webmaster

Polystichum setiferum species

2011-05-31T23:11:00.000-07:00

Polystichum setiferum species

Op één van mijn laatste bezoeken aan het tuincentrum werd mijn oog getrokken door een uitbundige opstelling van een Polystichumsoort. Zo op afstand leek het te gaan om Polystichum setiferum Plumosum Densum waarvan de naam recentelijk is gewijzigd in Polystichum setiferum "Plumosum multilobum (groep)".

Dichterbij gekomen bleek het te gaan om de lancering van een nieuw product op varengebied.

De kweker heeft zijn product gepatenteerd en attendeert de koper erop dat er niet mee gekweekt mag worden. Hiermee wordt ongetwijfeld weefselkweek bedoeld want de varen blijkt geen sporen te maken.

Of de varen op latere leeftijd ook broedbollen aanmaakt, is op dit moment nog niet te zeggen.

Volgens Hortinews.com blijkt het product afkomstig van de Gebr. v.d. Salm uit Boskoop.

Zij beschrijven hun product als volgt:

De `Goethe Farn®` komt voort uit de niervarenfamilie en is in de natuur uiterst zeldzaam.
Deze varen heeft ten opzichte van andere varensoorten de bijzondere eigenschap
dat hij het gehele jaar groen blijft, ook in de winter.
Een andere unieke eigenschap is dat deze varen zowel binnenshuis als in de siertuin geplaatst kan worden.
De `Goethe Farn®` heeft in tegenstelling tot andere Varens geen sporen aan de onderkant van het blad.
Uw tafel of vensterbank blijft schoon!
Overwinteren in de siertuin is geen probleem. Echter, de plant moet dan wel in de volle grond staan.
Tot en met Oktober kan de plant in de siertuin worden geplant, er is dan voldoende tijd om wortels te ontwikkelen.
Deze compacte varen wordt 50-60 cm hoog en is daardoor ook zeer geschikt voor de wat kleinere siertuin.
De plant houdt van een halfbeschaduwde of beschaduwde plaats en een vochtige, kalkrijke grond.
Kortom, een ijzersterke, 4-ever Amazonegroene varen met veel gebruiksmogelijkheden.
Aangevraagd voor kwekersrecht in de EU. Door kwekersrechten beschermd, vermeerdering verboden!

Ik heb in ieder geval er een aantal van aangeschaft.
Het onderste deel van de varenveer komt goed overeen met de Plumosum variant en de bovenkant doet meer denken aan een combinatie van multilobum/divisilobum.
Ook nieuwsgierig geworden: De prijzen zijn verschillend per tuincentrum en variëren van 2,50 euro tot 5,50 euro per plant.

Varentuin Hortus Leiden, 20 mei 2011

2011-05-22T02:58:00.000-07:00

pad door de varentuin

De varentuin van de Hortus Botanicus van Leiden is de moeite van het bezoeken waard. Normaliter heeft de varenvereniging daar jaarlijks zijn voorjaarsledenbijeenkomst. Door restauratiewerkzaamheden aan de sterrenwacht heeft het bestuur van de vereniging dit jaar uit moeten wijken naar een andere lokatie.

Informatie over vaatplanten met voorbeeldaanplanting

Veel leden van de varenvereniging hebben daardoor een rondwandeling door de tuin gemist. En natuurlijk is niet alleen in de lente de varentuin een bezoek waard. Elk seizoen toont de varencollectie die daar is ondergebracht een andere aanblik en heb ik het plan opgevat om daar met regelmaat maar eens wat van op onze website te laten zien.

Athyrium f.f. en Onoclea sensibilis

Osmuna regalis en Matteuccia orientalis

De droogte van de afgelopen weken heeft er toe geleid dat er met regelmaat flink gesproeid moest worden, zodat bij het ontkrullen van de varens de veren zich zo goed mogelijk kunnen hebben kunnen ontwikkelen.

Het blijft steeds weer een geweldige ervaring om de varentuin te bezoeken. Grote groepen varens wisselen elkaar af met diverse andere bos- en schaduwplanten. De tuin heeft zich daarmee de afgelopen jaren steeds meer ontwikkeld als een natuurlijk geheel. De verdere beelden spreken voor zich.

Boomvarens bij de uitgang

Gerechten met Matteuccia struthiopteris

2011-04-22T13:17:00.000-07:00

Gestoomde varenkrullen

Het warme lente weer is uitzonderlijk. Alle varens ontkrullen momenteel in een rap tempo. Zo ook de struisvaren. De struisvaren, Matteuccia struthiopteris, ontleent zijn naam aan de veren van de struisvogel en de eerste varenkrullen zijn eetbaar.

Gestoomde varenkrullen zijn een delicatesse in Canada en Japan.

Matteuccia struthipteris staat bij ons in menig tuin

De afgelopen week heb ik op woensdagochtend flink wat varenveren van de Matteuccia struthiopteris uit de tuin geoogst en ’s avonds, voor het eerst van mijn leven, bereid en genuttigd.

Het warme weer heeft ervoor gezorgd dat vrijwel alle Matteuccia’s nu te ver zijn uitgelopen om ze dit jaar nog een keer als voorgerecht op te kunnen dienen. Maar er is hoop......

Deze varensoort komt in Canada voor in bijna alle provincies en gebieden, het meest overvloedig in New Brunswick, Zuid-Quebec en het zuiden van Ontario. Hij groeit meestal in overstromingsgebieden of in de buurt rivieren of beekjes. Hij komt ook voor in de Verenigde Staten, Japan, China, Siberië, Scandinavië, België, Frankrijk en delen van de Alpen. Deze elegante varen bereikt een hoogte van ongeveer een meter, soms 2 meter, en in groepjes soms meer dan een meter in de breedte. De veren bestaan uit 2 soorten, een aantal grote en fijn verdeelde steriele veren en later in het jaar ontstaan de fertiele veren, veel kleiner en smaller en voorzien van grote hoeveelheden sporenhoopjes.

Het uitlopen van de varenkrullen

De varenkrullen zijn in maar 2 weken in opgerolde vorm oogstbaar (in mei in het oosten van Canada) Daarna lopen ze snel uit. Geoogste varenkrul;len of fiddleheads zoals ze daar genoemd worden, zijn ongeveer 5 centimeter lang en ongeveer 2,5 centimeter in diameter.Zodra de veren langer worden dan 7 centimeter zijn ze te bitter om te consumeren. De fiddleheads worden in het wild verzameld. De laatste tijd zijn een aantal bedrijven in volle gang met experimentele teelt. De Maliseet Indianen uit het dal van de Saint John River in New Brunswick hadden een traditie om de varenkrullen te oogsten en vers te verkopen op de lokale markt.

Momenteel worden in Noord-Amerika de meeste fiddleheads commercieel geoogst in New Brunswick en Maine.

Ze wordt ingevroren, ingeblikte maar ook vers verkocht.

Voor andere fiddlehead-producerende gebieden komen we uit in Canada: Nova Scotia, Quebec, Ontario, Vermont en New Hampshire.

Commercieel geoogste varenkrullen

In Ontario is het meest bekende fiddlehead producerende bedrijf dat van Norcliff.

De website van dit bedrijf staat vol nuttige informatie.

http://www.norcliff.com/

Konden we er maar wat van inkopen, dan kon je langer van het eten van fiddleheads genieten.

De directie van Norcliff beraadt zich momenteel om wat onze kant op te sturen, nadat ik ze daarvoor benaderd heb.

Fiddleheads worden soms rauw gegeten, maar het is aan te bevelen ze te koken of te stomen voor het opdienen. De smaak is tevergelijken tussen die van asperges, sperciebonen en okra.

Ze zijn een hele goede bron van vitaminen A en C, niacine en riboflavine. De voedingswaarde is vergelijkbaar met asperges en andere overeenkomstige groene groenten. De struisvaren is niet-toxisch. maar er zijn een paar gevallen bekend van lichte maag-darmproblemen na het eten van rauwe of te licht gekookte fiddleheads. Mogelijk was dit het gevolg van bacteriële besmetting. Daarom wordt aanbevolen vers geplukte fiddleheads teminste 15 minuten te koken of 20 minuten te stomen voor dat ze geconsumeerd worden.

(hoewel recepten uit kookboeken adviseren over het algemeen een wat kortere kooktijd, dat wil zeggen, tot ze gaar zijn).

Soesterbergse varens krijgen asiel in Utrechtse Tuinen

2011-04-05T08:05:00.000-07:00

Het was vorig jaar groot nieuws, de uiterst zeldzame Blaasvarens die werden aangetroffen onder vrachtwagens die "lang geparkeerd" stonden op Kamp Soesterberg. Inmiddels zijn maatregelen getroffen om een deel van de varens een nieuw thuis te geven. De Botanische Tuinen van de Universiteit van Utrecht behoren tot de, voorlopig, vier veilige havens die hiervoor zijn geselecteerd. Woensdag 4 oktober 2010 kwamen de vluchtelingen in alle stilte aan op Fort Hoofddijk waar de Tuinen gevestigd zijn.

Het "planten"van de Blaasvaren

Ongeveer honderd Blaasvarens (Cystopteris fragilis) zijn deze week uitgeplant op vochtige keermuurtjes in de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht.

De varentjes staan in Nederland op de Rode Lijst van zeldzame soorten met de vermelding ‘bedreigd’ en hebben een beschermde status in het kader van de Flora- en Faunawet. In 2007 is hun totale aantal geschat op 500. De ruim 10.000 planten die tot begin dit jaar op Soesterberg zijn aangetroffen, zijn dus van wezenlijk belang. Op dit moment zijn er daar nog ruim 2.200 aanwezig.
Dat deze varentjes naar de Utrechtse Botanische Tuinen zijn gebracht, heeft alles te maken met de functie van de Botanische Tuinen bij de bescherming van de (planten)biodiversiteit in Nederland. Omdat niet helemaal duidelijk is onder welke omstandigheden de planten het beste gedijen, is er gekozen voor plekken in de tuin met wat variatie in zon en vocht.

Zorgvuldigheid geboden bij het plaatsen van de Blaasvaren tussen de stenen.

Safe Haven.

Samen met een aantal andere Nederlandse Botanische tuinen werken de Tuinen van Utrecht aan een "safe haven"plan voor bedreigde (varen)soorten in Nederland. De tuinen die deelnemen aan dit project krijgen door hun unieke positie en kennis de mogelijkheid om bepaalde zeer zeldzame Nederalndse planten onder bepaalde omstandigheden uit het wild op te nemen en hen op locatie een veilig heenkomen te bieden en zo te beschermen tegen uitsterven. Het uiteindelijke doel is de planten, zo mogelijk, weer op geschikte plaatsen in de natuur terug te zetten. Dat kan soms een kwestie van lange adem zijn, omdat de voor sommige planten de natuurlijke leefomstandigheden zijn verdwenen en deze dus eerst, indien mogelijk, hersteld moeten worden.

Kamp Soesterberg

De varentjes zijn afkomstig van Kamp Soesterberg, een onderdeel van een militair bedrijven- en opslagterrein nabij de Leusderheide. In 2009 werd onder een groep geparkeerde vrachtwagens een grote populatie van deze zeer zeldzame varentjes gevonden. Daarnaast zijn ook de al even zeldzame Tongvaren (Asplenium scolopendrium) en een zeldzame ondersoort van de Steenbreekvaren (Asplenium trichomanes)

gevonden. Defensie heeft haar verantwoordelijkheid genomen en de locatie voorlopig beschermd. Om het risico te spreiden, is voor een deel van de planten een veilige plek buiten Kamp Soesterberg gezocht.

Bron: Vroege vogels, Vara.

Amsterdam West "spaart"zeer zeldzame Blaasvarens

2011-04-03T04:54:00.000-07:00

Cystopteris fragilis (Blaasvaren)

Op donderdag 31 maart kregen vijftig zeer zeldzame Blaasvarens een nieuw thuis in een kademuur aan de Westerdoksdijk bij Het Stenen Hoofd in Amsterdam. De varens zijn afkomstig van het militaire terrein Kamp Soesterberg. Daar werd in 2007 tussen de gasbetonstenen op een opstelplaats voor vrachtwagens die verkocht werden, een grote populatie Blaasvarens gevonden.

Om het voortbestaan van deze zeldzame varentjes veilig te stellen, heeft het Ministerie van Defensie gezocht naar locaties waar een deel van de varens naartoe verplaatst kon worden. De Westerdoksdijk (Het Stenen Hoofd) is de vierde en laatste locatie waar de varentjes herplant worden. De andere locaties zijn het Kuinderbos in de Noordoostpolder, Pinetum Blijdestein in Hilversum en de Botanische tuin van de Universiteit Utrecht.

De Blaasvaren (Cystopteris fragilis) staat in Nederland op de Rode Lijst van zeldzame soorten met de vermelding ‘bedreigd’ en hebben een beschermde status in het kader van de Flora- en Faunawet. Portefeuillehouder Groen Dirk de Jager: “Als stadsdeel dragen wij graag ons steentje bij aan het in stand houden van bedreigde inheemse plantensoorten.

De Blaasvaren heeft een heel speciaal biotoop nodig om te kunnen gedijen. Toen bleek dat in ons stadsdeel een dergelijk biotoop aanwezig was, wilden wij natuurlijk graag onze medewerking verlenen. De vochtige kademuur bij Het Stenen Hoofd is door de vele spleten een heel geschikte plek voor muurplanten, zo groeit de beschermde Steenbreekvaren hier al.

"We hopen dat ook de Blaasvarens zich hier thuis gaan voelen. Ze zijn een goed voorbeeld van ecologie midden in de stad en ook een waardevolle aanvulling op al het leven in de stad.”

Bron: Gemeente Amsterdam

Varens in de (water)put

2011-03-31T10:08:00.000-07:00

Ooit, lang voordat het waterleidingnet in Nederland werd aangelegd, was men voor drinkwater aangewezen op grondwater op plaatsen waar het oppervlaktewater van mindere kwaliteit was.
Er werden waterputten aangelegd waar schoon oppervlaktewater niet direct voorhanden was. Bij veel boerderijen zijn nog van die echte ouderwetse waterputten te vinden. In Gelderland bijvoorbeeld. Daar hebben Louis-Jan van de Berg en Benno ter Linde alle waterputten bij boerderijen bekeken en geïnventariseerd op varengroei. Het blijkt dat in deze waterputten, welke niet van een deksel zijn voorzien, bijzondere en zeldzame varensoorten voorkomen.

Boerderij met waterput in de buurt van Ruurlo

Gelderse zeldzame muurflora boven water

Met een uitgebreid onderzoek naar muurplanten in Gelderland zijn de afgelopen jaren veel nieuwe vindplaatsen van zeldzame planten boven water gekomen. Dat kunnen we letterlijk nemen, want voor het eerst is ook consequent gekeken naar opmerkelijke standplaatsen voor deze soorten: waterputten.
Nog niet zo lang geleden is een bericht verschenen over de ontwikkelingen van de muurflora in de stad Delft. Maar deze keer kan er melding gedaan worden dat de hele provincie Gelderland is onderzocht door floristen. Benno ter Velde en Louis-Jan van den Berg doorkruisten daarvoor de afgelopen vijf jaar de provincie en legden de vindplaatsen van planten op stenig substraat vast. In hun rapportage "Muurplanten in Gelderland" geven ze blijk van intensief onderzoek naar het voorkomen van (varen) planten en mossen op tal van stenen standplaatsen.

Adiantum pedatum (Hoefijzervaren), Athyrium felix femina (Wijfjesvaren) en Asplenium scolopendrium (Tongvaren) in een waterput bij Doesburg.

Daarbij gingen ze "uitputtend"te werk, want naast kaden, muren, kribben, bruggen en begraafplaatsen kwamen ook straat- en waterputten in beeld. Vooral de waterputten bleken een nieuwe bron van ontdekkingen te zijn. Er werden er honderden van getraceerd waaronder vele tientallen beschermde Tongvarens, maar ook enkele waterputten met de nog zeldzamere Zwartsteel en Schubvaren. Het onderzoek beperkte zich niet tot de muurflora in strikte zin. Ook tientallen andere plantensoorten - die niet aan muren gebonden zijn, maar daar incidenteel wel voorkomen - konden worden genoteerd.

Vervallen waterput met Vlier en Tongvaren voor een boerderij in Angeren

De vraag hoe de muurflora in Gelderland zich verder ontwikkelen gaat, kunnen beide onderzoekers nog niet beantwoorden. Ze hebben weliswaar ook oudere gegevens en literatuur in hun onderzoek betrokken, maar voorheen werd de muurflora niet zo systematisch onderzocht. Voor veel soorten wordt wel een toename vastgesteld, maar met de kanttekening dat de verhoogde onderzoeksintensiteit bij de recente gegevens een deel van de verklarende factor is. Beide onderzoekers zien de huidige rapportage dan ook vooral als een verantwoord startpunt om toekomstige ontwikkelingen goed te kunnen volgen. We hopen dat de Gelderse flora "in de put"kan blijven zitten en daarbij het hoofd goed boven water zal kunnen houden.

Waterput bij Beuningen

De complete tekst en uitgebreide rapportage staat elders op onze website en kunt u vinden door de volgende hyperlink aan te klikken:

http://www.nederlandse-varenvereniging.nl/pdf-bestanden/Algemeen_4.pdf

Tekst bewerkt, Bron Muurplanten in Gelderland, Benno ter Linde en Louis-Jan van den Berg

Plant een varen en haal de arseen uit uw tuin!

2011-03-07T11:24:00.000-08:00

Steeds meer wordt bekend dat bepaalde plantensoorten ingezet kunnen worden bij het "schonen" van vervuilde grond. Een opmerkelijk bericht dat al in 2004 werd gepubliceerd in een natuurblad in Noord Amerika betrof de reinigende werking van bepaalde varensoorten waar het gaat om bodemverontreiniging, met name door arseen, willen we u dan ook niet onthouden.

Pteris vittata

Bepaalde varenspecies hebben een voorkeur voor arseen ontwikkeld. Van Arseen is bekend dat het tijdens de middeleeuwen en de renaissance hét middel was om iemand te om te brengen. Arseen blijkt ook een geliefd moordwapen in de romans van Agatha Christie. Deze dodelijke metalloïde kan na langdurige blootstelling, zelfs bij minieme hoeveelheden,  leiden tot kanker, diabetes, verdikking van de huid, lever-en vaatziekten en/of ook spijsverteringsproblemen . Voor de betreffende varenssort zelf is het misschien wel de beste voedingstof.
Wie echter om het huis, in je tuin, onder druk behandeld hout van voor 2004 heeft toegepast, of het nu gaat om een buitenterras, speeltoestel, bank, schutting of plantenbak, dan is de bodem van je tuin ongetwijfeld verontreinigd met arseen.
Het tuinhout van toen werd geimpregneerd met chroom-koper-arsenaat (CCA) om aantasting door insecten of rot tegen te gaan.  Uit het met CCA behandeld hout heeft gedurende de afgelopen jaren arsenicum kunnen lekken in de grond.
Maar nu eerst even terug naar de varens. In een studie gepubliceerd in het februarinummer 2001 van het tijdschrift Nature (PDF), vermeld dat onderzoekers van de Universiteit van Florida ontdekt hebben dat Pteris vittata in natuurlijke omstandigheden voorkomt waar van nature 200 x zoveel  arseen  in de bodem voorkomt dan normaal met gevolg dat wortels en bladeren vele malen meer arsenicum bevatten dan welke andere plant dan ook. Hetzelfde onderzoeksteam ontdekte later dat er in hetzelfde geslacht meer varens voorkomen met een voorkeur voor arseen. Echter voor Pteris vittata alleen is er een licentie afgegeven voor commerciële toepassing en verkoop. Een in Virginia gevestigde bedrijf bekend als Edenspace nu eigenaar van het octrooi voor deze varens, brengt ze als "Edenfern" op de markt.
Omdat het arseen zich vooral in de veren van de varenplant ophoopt, kunnen de veren "geoogst"worden en kunnen de veren in plastic zakken verzameld worden en vervolgens verder als chemisch afval worden afgevoerd en verwerkt.
Bron: Jasmin Malik Chua, Jersey City, Verenigde Staten.

En dan al verder zoekend blijkt ook in China een dergelijk
onderzoek te hebben plaatsgevonden getuige het volgende artikel gepubliceerd door de Faculteit van bio-onderzoek van de Mie Universiteit in Peking.

Een vijf jaar durende zoektocht naar inheemse planten welke giftige stoffen uit het milieu kunnen helpen verwijderen is beëindigd. Het onderzoek werd uitgevoerd door een team van Chinese wetenschappers.
Het team bestaande uit zestig personen heeft meer dan 5000 planten gescreend om te kijken welke daarvan in staat zijn om verontreinigende stoffen zoals arseen en andere zware metalen uit de grond op te nemen.
De Chinese academie van Wetenschappers (CAS) heeft aangegeven dat het Ministerie van Wetenschap en technologie de bevindingen van het onderzoeksteam zullen worden overgenomen en worden toegepast.
Volgens het CAS komt bij meer dan 20% van de landbouwgrond in China vervuiling voor van zware metalen, wat per jaar voor consumptie een gemiddeld verlies van tien miljoen ton graan tot gevolg heeft.
De onderzoekers hopen nu de verontreinigde velden te kunnen ontsmetten met behulp van planten uit de samengestelde lijst. De gifstoffen kunnen na "oogst"veilig worden vernietigd. Voordat het onderzoek werd ingesteld was al bekend dat er over de wereld honderden planten voorkomen die in staat zijn om vervuilde stoffen te absorberen. Daarbij was China buiten beschouwing gelaten en niemand was bekend welke in China voorkomende planten het kon betreffen aldus Chen Tongbin, hoofd onderzoeksteam, van het Instituut voor Geografisch Wetenschap en Natuurlijk Bronnen Onderzoek (IGSNRR).
In die afgelopen 5 jaar heeft Chen's team duizenden plantensoorten op deze eigenschap gescreend en vervolgens methodes ontwikkeld en beproefd voor het veilig verwerken van de planten na toepassing.
Volgens Lei Mei van de IGSNRR is er een geavanceerde techniek ontwikkeld voor de verwerking van planten met een hoog gehalte aan zware metalen om herhaalde vervuiling te voorkomen. Daarnaast levert deze methode een besparing op van meer dan 90% ten opzichte van het gebruik van chemicaliën bij het schonen van de grond. Wellicht is het in de toekomst mogelijk om andere planten genetisch te modificeren waardoor het bruikbaar aantal planten voor verschillende biotopen kan toenemen.

Athyrium is andere varensoort

2011-01-31T00:41:00.000-08:00

Ze zijn momenteel weer volop verkrijgbaar als kamerplant in de tuincentra: Athyrium spicatum. Echter het betreft een andere varensoort: Polystichum.
Bladerend in onze publicaties vonden we een eerder verschenen artikel welke wij u graag nog een keer onder de aandacht brengen.

Aalsmeer [NL] – De statistieken noemen het productgroepje Athyrium ’overig’. Varens uit dit geslacht zijn echter meer bekend en geschikt als vaste tuinplanten. De statistieken tellen dan ook iets anders.

Vorig jaar werden zo’n 805.000 planten in de kamerplantenstatistieken geregistreerd onder de naam Athyrium. Daarmee bereikte deze productgroep voorlopig zijn grootste omvang, want de cijfers van 2008 tot nu toe laten zien dat 800.000 stuks dit jaar vermoedelijk niet gehaald gaan worden.

Met regelmaat komen we dit varentje tegen in de tuincentra tussen de kamerplanten, zowel als losse plant als ook toegepast in opgemaakte plantenbakjes met diverse andere kleine plantensoorten bedoeld voor de huiskamer

Welke planten schuilgaan achter deze cijfers is een open vraag. Dat soorten uit het geslacht Athyrium opduiken in de statistieken van de groene kamerplanten, zal bij varenkenners namelijk verbazing wekken. Gekweekte Athyrium soorten, zoals de Wijfjesvaren, worden gezien als buitenvarens en als vaste planten verhandeld.

Over de precieze identiteit van de mysterieuze Athyrium als groen kamerplantje geven de statistieken geen uitsluitsel. Alle Athyriums worden als ’overig’ geboekt.

Verhaal apart
De zoektocht naar Athyrium leidt naar Ruhé Varens in Aalsmeer, waar teler Willem Ruhé uitkomst biedt: ’Athyrium? Dat is een verhaal apart. Athyriums zijn eigenlijk buitenvarens. Maar wij voeren een assortiment varens dat zowel als kamerplant als buiten toegepast kan worden. Wij verhandelen dat onder de naam Ethyrium. Strikt genomen gaat het om een Polystychum soort, maar wij noemen ze Ethyrium’.

’De statistieken kennen die naam natuurlijk niet, maar wel Athyrium. Vandaar’.

Ruhé herkent de aantallen die de statistieken bij Athyriumnoemen als grotendeels afkomstig van zijn Ethyrium/Polystychum. Hij beschrijft het varentje als klein, compact, donkergroen en minder droogtegevoelig dan sommige andere varens. Een klein varentje dus. Daarmee is dan ook meteen de markt van het productje als kamerplant beschreven.

herkomst artikel: Reed Business | Vakblad voor de bloemisterij, nummer 40.
14 augustus 2008_...bewerkt

Polystichum tsus-simense, een machtig leuk, wintergroen en winterhard,
varentje verdient een mooie plek in de tuin.

Zeldzame varens gevonden in het Purmerbos

2010-11-18T10:05:00.000-08:00

Ruim een jaar geleden zijn in het Purmerbos Tongvarens en Zachte naaldvarens gevonden. Beide soorten zijn zeldzaam en stellen hoge eisen aan hun biotoop. De vondsten zijn opmerkelijk omdat het Purmerbos niet erg aan die eisen lijkt te voldoen.

De meeste waarnemingen van Tongvaren (Asplenium scolopendrium) en Zachte naaldvaren (Polystichum setiferum) zijn gedaan in oudere steden. De planten gedijen vooral op een kalkrijke ondergrond. In stedelijk milieu groeien deze soorten vooral op muren en grachtwanden. In Zuid Limburg komt Tongvaren op enkele plekken ook terrestrisch (op de grond) voor. Dat was in ons land verder vrijwel alleen uit de Flevolandse bossen bekend, waar ze zeer nadrukkelijk greppelwanden prefereren. Sinds kort zijn zowel Tongvaren als Zachte naaldvaren echter ook op andere plaatsen terrestrisch groeiend aangetroffen. Zachte naaldvaren in Rotterdam op kalkrijke grond in het Kralingerbos, in Twente en in Amsterdam; Tongvaren in Het Kralingerbos, in Drenthe en Twente. Ook voor Rotterdam wordt nadrukkelijk het voorkomen aan greppelwanden genoem

Tongvaren (Asplenium scolopendrium) foto Koos Ballintijn

De hierboven geschetste groeiplaatsen wijken nogal af van die in het Purmerbos. Dit bos is een 250 ha groot kleibos, dat in de periode 1986-1990 in de Purmer werd aangeplant. De bodem in het beboste deel van de Purmer bestaat uit kalkarme klei. Het gebied is eeuwenlang landbouwkundig in gebruik geweest. Tongvaren en Zachte naaldvaren groeien hier terrestrisch in een zeer open en ruig populierenbos, maar komen ook voor in zwaar beschaduwd bos. Tot nu toe zijn de soorten niet aan greppelwanden in bospercelen aangetroffen. Van Tongvaren werden vier groeiplaatsen gevonden; van Zachte naaldvaren twee. In al die situaties ging het steeds maar om een grote plant, zodat het erop lijkt dat lokale dispersie niet is opgetreden. Een groot deel van het bos moet echter nog onderzocht worden en het blijft dus spannend.

Tekst Koos Ballintijn, FLORON

Geschubde mannetjevaren(Dryopterisaffinis ssp)

Het is inmiddels een jaar verder en er is dan ook ondertussen volop verder onderzoek verricht. Er zijn dan ook nieuwe ontdekkingen gedaan. In het Purmerbos zijn veel meer plekken met Tongvaren ontdekt en het blijkt dat ook de geschubde mannetjesvaren in het bos een groeiplaats heeft veroverd.

Een bosmuis lust af en toe wel een varentje

2010-11-14T04:15:00.000-08:00

De Europese bosmuis heeft een bijzondere interesse voor varens.
Volgens wetenschappers dienden varens ooit als hoofdvoedsel voor de herbivoren
onder de al lange tijd uitgestorven dinosaurussen.
Maar de Europese bosmuis kan er ook wat van.

Europese bosmuis (Apodemus sylvaticus)

Van de bosmuis is gebleken dat deze met regelmaat plantendelen met sporen van inheemse Europese varens verorbert. Echter, het komt maar zelden voor dat hedendaagse gewervelde dieren varens als voedsel gebruiken. Varens bevatten namelijk bepaalde giftige en chemische stoffen.

In de tijd van de dinosauriërs bedekte deze plantengroep massaal het aardoppervlak en varens waren dé lekkernij voor de Sauropoden, zoals bijvoorbeeld de Diplodocus een planteneter met een lange nek. Hun hoofdvoedsel bestond uit varens.
In het verleden heeft men wel vaker gedacht dat varens een belangrijke rol gespeeld hebben in de voeding van de dinosaurussen, wat in het bijzonder gebleken is bij voornamelijk de grote sauropoden, waarvan zoals al gezegd de Diplodocus een goed voorbeeld is.

Heden ten dage is wel bekend dat ongewervelde dieren zoals bepaalde insecten tot op zekere hoogte varens consumeren. Van maar weinig gewervelde soorten is bekend dat ze regelmaat varens als voedsel tot zich nemen.

Een internationaal team van onderzoekers onder leiding van mevrouw Marisa Arosa van de Universiteit van Coimbra in Portugal werd erg nieuwsgierig nadat ze knaagsporen had aangetroffen op de fertiele veren van een zeldzame varensoort Culcita macrocarpa. Deze varensoort is het enige inheemse lid van een familie van varens uit de groep Dicksoniaceae in Europa.

Culcita macrocarpa

Zij deed dit onderzoek om te achterhalen welke “boosdoener” de vraatschade aan deze varens aanrichtte. Culcita macrocarpa heeft enkele groeiplaatsen in het deelgebied Galicië, het noordwesten van Spanje.

Mevrouw Arosa had al eerder onderzoek gedaan hoe o.a. de Azoren goudvink de sporen van vier soorten varens tot zich neemt.

Azoren goudvink (Pyrrhula murina)

Van slechts twee gewervelde dieren, de Azoren goudvink (Pyrrhula murina) en de korte staart vleermuis (Mystaina tuberculata), was eerder bekend was dat ze zich voeden met varensporen.

De korte staart vleermuis (Mystaina tuberculata)

De onderzoekers kozen een groeiplaats met varens waarvan meerdere veren met sporen waren aangeknaagd of verdwenen en legden katoenen lappen onder de planten om uitwerpselen te verzamelen.
Analyse van de zo verzamelde uitwerpselen bleken van de Europese bosmuis (Apodemus sylvaticus) te zijn. In de uitwerpselen werden restanten van varens gevonden.

Het grootste deel van de opgegeten veren met sporen blijken in de muizenmaag verteerd te worden, een klein deel blijft onverteerd in de uitwerpselen achter. Het zou zomaar kunnen zijn dat bosmuizen hiermee hun steentje bijdragen aan de verspreiding van varensporen en zo een bijdrage leveren aan varenvermeerdering.

Ook is gebleken dat de muizen heel kieskeurig waren. Ze eten alleen de fertiele veren of delen van de varen en alleen gedurende de wintertijd in de maanden december tot februari, wanneer er weinig ander voedsel te vinden is.

Varensporen blijken rijk aan calorieën, vetten en eiwitten, ze zijn daarmee een vitale voedingsbronbron van energie voor de bosmuizen in wintertijd,
Aan het eten van varens door dieren wordt zelden gedacht vanwege het bevatten van bepaalde fytochemicaliën waardoor ze o.a. moeilijk te verteren zouden zijn.

Er is echter weinig bekend over de vraag over giftigheid van bepaalde stoffen in de gehele varenplant. Misschien dat er maar weinig giftige stoffen in sporen voorkomen en dat kan verklaren waarom de kleine bosmuizen er geen schade van ondervinden.

De ontdekking van het eten van varens door bosmuizen is gepubliceerd in het tijdschrift Mammalian Biology.

Het Stenen Hoofd, nog steeds een unieke varenkade in Amsterdam.

2010-10-10T11:22:00.000-07:00

Als je vanaf het Amsterdamse Centraalstation in westelijke richting gaat en verder de Ruyterkade afloopt kom je op de Westerdoksdijk. Van deze “dijk” takt het Stenen Hoofd af. De kade, die in het IJ steekt, werd in 1907 door de Holland-Amerikalijn in gebruik genomen. Van het Stenen Hoofd vertrokken honderden emigranten om aan de overkant van de oceaan hun geluk te beproeven.

Het Stenen Hoofd is nu een onbekend deel van de Amsterdamse haven. Bij botanici staat de kade bekend om haar bijzondere muurvegetaties. Hier, tussen de basaltblokken van de kademuren, groeien veel varens en andere muurplanten. Maar het heel bijzondere is wel de hoeveelheid verschillende soorten varens die daar voorkomen: Asplenium adiantum nigrum (zwartsteel), Asplenium trichomanes (steenbreekvaren), Asplenium scolopendrium (tongvaren), Polypodium vulgare (de gewone eikvaren) Polypodium interjectum (brede eikvaren), Dryopteris carthusiana (smalle stekelvaren), Dryopteris felix mas (mannetjesvaren), Athyrium filix femina (wijfjesvaren) en een wel heel bijzondere soort Asplenium ceterach (schubvaren).

Asplenium ceterach, schubvaren

Terwijl andere muurplanten na de bloei afsterven, blijven daarentegen de meeste varensoorten groen tot diep in de winter. De schubvaren (Asplenium ceterach)groeit aan het eind van de kade. In 1987 werd daar een eerste exemplaar ontdekt. Ton Denters, muurplantenkenner bij uitstek, houdt de ontwikkeling van de muurplanten daar nauwlettend in de gaten. Het voorkomen van de schubvaren is zo bijzonder en uniek dat hij deze varensoort extra inde gaten houdt. Hij weet dat het aantal schubvarens ter plaatse inmiddels de honderd is gepasseerd. En kortgeleden is daar nog eens een nieuwe vestigingsplek van gevonden. Het Stenen Hoofd is daarmee inmiddels de belangrijkste groeiplaats van schubvarens in ons land geworden.

De schubvaren is vooral bekend van Zuid-Engeland en niet te vergeten Zuid Frankrijk, waar hij op menig oude stenengestapelde omheiningmuur groeit. In beide landen komen van oorsprong heel wat stapelmuren voor. Ze dienden ter afscheiding van weiland en ander terrein. Meestal groeit hij daar in aanwezigheid van steenbreekvarens (Asplenium trichomanes).

In Nederland is de schubvaren altijd al een zeer zeldzame maar ook bedreigde varensoort geweest. Buiten Amsterdam zijn er nog maar drie plekken waar deze varen zich blijvend heeft kunnen handhaven. In 1948 werd hij voor het eerst in Nederland aangetroffen in het Zuid-Limburgse Eckelrade. Daar is hij nog steeds te vinden. Ook heeft hij zich blijvend gevestigd in Nijmegen en nog niet lang geleden in Den Haag. Af en toe zijn er meldingen van andere muren, maar die betreffen doorgaans een enkel exemplaar, dat het maar korte tijd uithoudt.

Maar de overige varens mogen er ook wezen! De steenbreekvaren groeit tegenwoordig op veel Amsterdamse muren, vaak in de ramzone van sluizen, waar geschutte schepen soms in aanvaring komen met de walkant. De plant bestaat uit een rozet van zwarte stengels met rijen ronde groene blaadjes.

Luchtfoto van het Stenen Hoofd

Nauw verwant is de muurvaren (Asplenium ruta muraria), een piepklein varentje dat in polletjes groeit, met groene bladstelen met fijn verdeeld blad. Het blad heeft wat eironde bladsegmenten. De veel zeldzamere zwartsteel (Asplenium adiantum nigrum) lijkt op een grote muurvaren met grotendeels zwarte bladsteel en driehoekige bladsegmenten. De tongvaren (Asplenium scolopendrium) heeft ongedeelde bladeren van wel een decimeter lang, ossentongvormig, met aan de onderkant aan weerszijden van de hoofdnerf een rij afstaande streepvormige sporangiënhoopjes.

Varens planten zich namelijk voort door middel van sporen, die in sporendoosjes worden gevormd. Die sporangiën zijn bij de streepvarens, waartoe schub-, steenbreek-, muur-, zwartsteel- en tongvaren behoren, gerangschikt in streepvormige hoopjes, die je aan de onderkant van oudere bladeren kunt waarnemen.

Eikvarens (Polypodium) hebben een heel ander bladvorm. Net diep ingesneden eikenloof, waar ze hun naam aan waarschijnlijk aan te danken hebben. Onder de bladslippen zitten rijen ronde sporangiënhoopjes. Stekel-, mannetjes- en wijfjesvaren zijn lastiger om uit elkaar te houden. Alle drie hebben ze driehoekige veren van meermalen gedeelde blaadjes. Varenkenners zien wel met één oogopslag de verschillen in de veren; die van de stekelvaren het grofst, van de wijfjesvaren als kantwerk zo fijn zijn en die van de mannetjesvaren ertussenin. Het best zijn deze soorten te onderscheiden aan hun sporangiënhoopjes, maar dat moet je zelf eens gezien hebben, want het verschil is lastig uit te leggen.

Tussen de basaltblokken komt ook een enkele paardebloem voor, maar werkelijk opvallend is het bezemkruiskruid met een overvloed van goudgele bloemhoofdjes. Dat is een nieuweling, die van oorsprong thuishoort in Zuid-Afrika en in korte tijd heel West-Europa heeft weten te veroveren. Deze composiet groeit met name langs spoorlijnen en op rivieroevers.

Kade en waterlijn

Op de waterlijn kunnen oeverplanten uit zaad ontkiemen. Daar groeien wolfspoot en koninginnenkruid. Bijna uitgebloeid nu, net als de vlasbekjes en de bijvoet, die hogerop tussen de basaltblokken groeien. Boven op de kade was het massaal voorkomende kruipertje in juni al geel verdord. Een ander gras, het zeldzame plat beemdgras, is typerend voor muurbegroeiingen en ontbreekt ook hier niet.

Alleen al vanwege het voorkomen van de schubvaren is het Stenen Hoofd van nationaal belang. Ook van de overige muurplanten is die kade een van de rijkste groeiplaatsen in ons land. De gemeente Amsterdam heeft meermalen toegezegd de muurvegetatie van het Stenen Hoofd in de plannen voor het Westerdokseiland te betrekken. Beter zou zijn om het Stenen Hoofd tot muurplantenreservaat te bestemmen. Het idee daarbij is om bij een eventuele herinrichting of een andere vorm van in gebruik nemen, de basaltkademuren ongemoeid te laten. Echter wel voor het publiek zichtbaar te houden.

Bij het herstel van kademuren heeft de gemeente Amsterdam haar bijzondere muurvegetaties jarenlang te weinig willen ontzien; in steden als Utrecht en Maastricht wordt al veel langer behoedzamer met daar voorkomende muurplanten omgesprongen. In Utrecht werden bij restauraties hele stukken muur met planten en al bewaard en na herstel werden deze stukken in zijn geheel weer ingemetseld. Het is te hopen dat bij eventuele verdere aanbesteding op het Stenen Hoofd de varenpopulatie kan worden gehandhaafd zodat dit stukje unieke varenkade behouden blijft.

Bron: diverse publicaties

Herfst-Plantendagen Arboretum Trompenburg, Rotterdam

2010-10-08T08:47:00.000-07:00

Heeft u altijd al eens een kijkje willen nemen in Arboretum Trompenburg en is het er nooit van gekomen? Het komende weekend staat bol van de activiteiten op tuingebied. Maar ook de varenvereniging zal met een kraam vertegenwoordigd zijn met voor u nuttige en actuele informatie over varens binnenskamers én in de tuin.

Arboretum Trompenburg met zicht op de vijver

Het betreft een bijzondere en unieke tuinbeurs omlijst door de prachtige herfstkleuren van Trompenburg Tuinen & Arboretum. Er is die dagen verkoop van bijzondere bomen, struiken en vaste planten door gespecialiseerde kwekers uit het hele land. Maar ook bollen en knollen voor het voorjaar, tuingereedschap, tuinkunst en andere tuinartikelen ontbreken niet.

Verrassende bijzondere planten te over

De "stand" van de Varenvereniging is dit jaar heel speciaal ingericht op het verspreiden van kennis bij de aanplant van varens in de (wintergroene) tuin en omlijst met varens. Daarmee wordt dit jaar de mogelijkheid geboden om een uitzonderlijke varen te bemachtigen voor uw eigen tuin.

Trompenburg Tuinen is in deze tijd van het jaar gehuld in de prachtigste herfstkleuren. Tijdens de Plantendagen worden er vanaf 12 uur gratis rondleidingen gegeven, waarbij de met de gids ook de verborgen plekken in de tuin zult ontdekken.

Polystichum polyblepharum, wintergroen en winterhard

De Botanische afdeling van Diergaarde Blijdorp, één van de collega-botanische tuinen van Trompenburg Tuinen, verzorgt tijdens de Plantendagen de ‘Lezing van Blijdorps bodem’, over de planten in Blijdorp, hoe de verschillende biotopen/landschappen in Blijdorp gemaakt worden en hoe de continenten kunnen worden herkend.

Aanvang lezingen beide dagen om 11.00 uur en 13.00 uur, reserveren voor de lezing kan via tuinen@trompenburg.nl of telefonisch: 010-2330166.

Openingstijden: beide dagen 10 – 17 uur, toegang € 5,50 p

Polystichum, divers en wereldwijd voorkomend

2010-09-23T10:44:00.000-07:00

Polystichum is een van de tien grootste varengeslachten, er zijn ongeveer 260 soorten wereldwijd.
Het is bovenal een varen die de voorkeur heeft voor berggebieden. In de buurt van de evenaar is deze soort nooit onder de 1000 m aangetroffen, evenals in gematigde streken. Deze varensoort is voornamelijk aan te treffen in montane gebieden. Soorten binnen dit geslacht groeien vaak onder of op rotsen , en ze lijken een voorkeur te hebben voor het groeien op schuine hellingen. Maar ook verstoord bosgebied is favoriet. Een van de meest Polystichum-rijke plekken in de wereld bevindt zich in Japan waar hij zich ruimschoots bij herplanting van bossen verspreidt.

Er zijn ook een paar ongewone vindplaatsen van Polystichum bekend. In verschillende delen van de wereld, waaronder Nieuw-Guinea , de Himalaya, de Andes en Mexico , blijkt de naaldvaren zich als een paar alpiene soorten te hebben geëvolueerd.

Polystichum setiferum "Cristato pinnulum"

Bij Polyst
ichum zijn vier verschillende geslachten te onderscheiden. Ze hebben in grote lijnen allemaal meer of meer de zelfde kenmerken: smalle veren op sterke, wat stugge stengels welke bedekt zijn met veel bruine of oranje gekleurde schubben.
Bent u geinteresseerd om meer en specifiekere informatie over deze varensoort te lezen, dan kunt u eens kijken op

http://www.uvm.edu/~dbarring/polystichum.htm

Het is een bijzondere interessante website gewijd aan het geslacht Polystichum "The Polystichum Homepage", welke speciaal door Dave Barrington in het leven is geroepen voor gepassioneerde varenliefhebbers.

Bron: Dave Barrington, The Polystichum homepage.

De stille kracht van varens

2010-09-06T12:08:00.000-07:00

Milieuvervuiling blijkt in huis en kantoor vaak erger dan er buiten. Bij alle zorgen die we hebben over het milieu - van de luchtvervuiling in de straat waar we wonen tot het gat in de ozonlaag waaronder we leven - is het even schrikken, wanneer we ons realiseren dat het milieu binnenshuis soms wel tien maal slechter is dan buiten. De luchtvervuiling binnenshuis wordt gerekend tot de vijf grootste risico's voor de volksgezondheid, aldus B.C. Wolverton in How to Grow Fresh Air (Penguin, 1996).

Vooral die moderne, hermetisch afgesloten gebouwen, energiebesparend, maar slecht geventileerd en vol synthetische stoffen, stimuleren allergieën, astma en overgevoeligheid voor chemische stoffen. En we maken het er zelf niet beter op: ons lichaam scheidt voortdurend onsmakelijke biologische afvalstoffen zoals aceton en ethyl- en methylalcohol af. Het goede nieuws is, dat gewone kamerplanten uitstekende wapens zijn in de strijd tegen deze vervuiling. Wanneer de stomata van een plant opengaan om lucht en water op te nemen en af te staan, komt de lucht in beweging. Zo absorbeert de plant giftige stoffen, die terechtkomen in het wortelstelsel, waar ze door microben worden afgebroken. Verzadiging en het regelmatig vrijkomen van giftige stoffen vormen geen probleem: de verwijderingssnelheid gaat er juist door omhoog. Bovendien geven planten fytochemische stoffen af die schimmelsporen en bacteriën tegengaan.

Nephrolepis exaltata

In navolging van eerder onderzoek door de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa tien jaar geleden hebben onderzoekers inmiddels vastgesteld, dat bepaalde planten gespecialiseerde schoonmakers zijn. De krulvaren (Nephrolepis) op de eerste plaats, met als goede tweede de chrysant en op de derde plaats de gerbera, is jé van hét als het gaat om het verwijderen van de alom tegenwoordige giftige stof formaldehyde, die haast overal in voorkomt, bijvoorbeeld in papieren zakdoekjes, tapijten, gasfornuizen en triplex.

Maar de kamerpalm daarentegen is de koning van de ammoniakverwijdering; de Spathiphyllum (familie van de aronskelk) is weer het best in het verwerken van menselijke afvalstoffen. De nachtvlinderorchidee en de dwergdadelpalm verwijderen xyleen en tolueen, afkomstig uit plafondplaten, gipsplaten, verf, vloerbedekking en computerschermen. Maar ze zijn niet zo effectief als de arekapalm, die volgens Wolverton van alle kamer- en kantoorplanten die hij beschrijft het milieuvriendelijkst is. Wolverton deelt planten in naar vier eigenschappen: verwijdering van vluchtige chemische stoffen, verzorgingsgemak en groei, weerstand tegen ziekten, en transpiratiegehalte - de arekapalm geeft bijvoorbeeld één liter water per vierentwintig uur af. Zijn toptien ziet er als volgt uit: areka, kamerpalm en bamboepalm, ficus, Dracaena, klimop, dwergdadelpalm, Ficus alli (een nieuw, minder teer ras), varen, Spathiphyllum. Wolverton adviseert voor een maximaal effect om planten bij elkaar te zetten en aandacht te schenken aan details als de vochtigheid die ze opleveren - de juiste hoeveelheid voor een goede gezondheid - en de vraag of ze overdag zuurstof afgeven - de meeste wel - of juist 's nachts. Experimenteer eens met vetplanten of orchideeën in de slaapkamer. Bovendien is het volgens hem helemaal niet moeilijk en daarnaast ook leuk om deze natuurlijke schoonmakers welig te laten tieren.

Bron Life, Cathy Madison, 29 november/december 1999 issue

Nephrolepis cordifolia (Lemon Buttons)

Het geslacht Nepholepis, de krulvaren, behoort in Nederland en België tot één van de meest bekende kamervarens. Onderscheiden wordt Nephrolepis cordifolia en Nephrolepis exaltata, van beiden bestaan meerdere variëteiten.
Mocht u een overweging maken om deze varen aan te schaffen; de krulvaren of Nephrolepis is een dankbare plant. Hij kan zowel op een lichte als iets minder lichte plek staan, maar hij houdt absoluut niet van volle zon of tocht. Een lichte en vochtige omgeving is ideaal.
Vanaf een temperatuur van 18 C° groeit een Nephrolepis het best, maar een iets koudere plek is ook geen probleem. De potkluit moet steeds vochtig zijn maar teveel vocht zorgt voor wortelrot. Zet de pot met varen daarom bij voorkeur op een ondiepe schotel. In de praktijk betekent dit dat u per week meestal maar één keer water hoeft te geven op de schotel. Want watergift boven op het midden van de plant veroorzaakt een kaal hart.

Mexicaans dagboek van Oliver Sacks

2010-08-20T05:22:00.000-07:00

Onlangs, juli 2010, is het Mexicaans dagboek geschreven door Oliver Sacks op de markt verschenen vertaald in het Nederlands. De oorspronkelijke versie is al eerder uitgebracht in 2002 in de Engelse taal. Ongetwijfeld interessant voor menig varenliefhebber, leest u er hieronder meer over.

Oliver Wolf Sacks (Londen, 9 juli 1933) is een Britse neuroloog die vooral bekend is om zijn boeken over de menselijke kant van neurologische afwijkingen. Dit genre wordt ook wel romantische neurologie genoemd. In het mexicaans dagboek schrijft Oliver Sacks over een varenexpeditie naar Oaxaca, in het zuiden van Mexico. Maar Sacks zou Sacks niet zijn als hij zich daartoe beperkte. Hij vertelt uitgebreid over het dagelijks leven in Mexico, over de tragische geschiedenis van dit prachtige land, over chocola en rubber, Azteken en mescal en over heel veel meer. De eruditie en humor van Sacks maken Mexicaans dagboek tot een uiterst boeiend reisverhaal.

Het betreffende boek

Oliver Sacks is hoogleraar neurologie. Zijn ervaringen als neuroloog beschreef hij onder meer in boeken als Ontwaken in verbijstering (1973), De man die zijn vrouw voor een hoed hield (1985), Stemmen zien (1990) en Een antropoloog op Mars (1995). Het werk van Sacks is verschenen in 22 talen en er zijn miljoenen exemplaren van verkocht.

Sacks heeft medicijnen gestudeerd aan The Queen's College (Universiteit van Oxford), deed zijn assistentschappen aan de Universiteit van Californië - Los Angeles. Sinds 1965 woont hij in New York. Hij heeft daar een eigen praktijk en is hoogleraar aan een tweetal hogescholen.
In Nederland is Oliver Sacks ook bekend om zijn bijdrage aan de VPRO-televisieserie Een schitterend ongeluk van Wim Kayzer.
Een van zijn bekendste boeken, Awakenings (1973) verhaalt over zijn ervaringen met het toedienen van het toen nieuwe medicijn L-Dopa aan comateuze patiënten met de slaapziekte encephalitis lethargica, die deze ziekte hadden opgelopen tijdens de epidemie van 1917 tot 1928. Dit boek is tweemaal verfilmd: als televisiefilm voor Yorkshire Television door Duncan Dallas (1973) en als oscargenomineerde speelfilm (met Robert De Niro en Robin Williams) in 1990 (regie: Penny Marshall).
De film At first sight (Irwin Winkler, 1999) is gebaseerd op Oliver Sacks' boek Een antropoloog op Mars.

Bron: Wikipedia en Uitgeverij Meulenhof

Oliver Sacks himself
NBD Biblion recensie:
Leuk, maar ook een beetje weemoedig verslag van een tiendaagse reis van het Amerikaanse varengenootschap (AFS) naar Oaxaca in 2000. Het verslag is in dagboekvorm geschreven door de bekende neuroloog Oliver Sacks. Pas vanaf hoofdstuk 4 wordt het ook leuk en interessanter voor de leek die niet zo enthousiast is over varens als het reisgezelschap, dat in deze eerdere hoofdstukken is geintroduceerd. Met verfijnde humor en vertedering doet Sacks vervolgens verslag van deze reis en de gebeurtenissen. Dit alles doorspekt met heel veel leuke weetjes over de vele soorten varens, maar ook over het land zelf, zijn bewoners en hun geschiedenis. De uitstekende en leergierige observator heeft zijn dagboekaantekeningen geillustreerd met verscheidene zwartwittekeningen.
(Biblion recensie, F.J. Hellemons)

Te koop bij o.a. Bol.com prijs 17,95, echter het lijkt erop dat dit boek al eens eerder is uitgebracht, ook in de nederlandse taal, andere cover, tweedehands te koop voor een lagere prijs.

Bezoek tuin: Op de Haar, Hoevelaken

2010-07-12T11:03:00.000-07:00

Op een mooie zaterdag in mei bezocht de Varenvereniging de tuin van John en Joyce Ramsbotham. Het echtpaar is afkomstig uit Engeland en is voor het werk naar Nederland gekomen. Ze hebben deze tuin in 1991 gevonden, na een lange zoektocht. Belangrijk zoekcriterium was: een oppervlakte van tenminste 5.000 m2.

Dat is gelukt. De tuin Op de Haar beslaat maar liefst 19.000 m2. Inmiddels zijn beide eigenaren met pensioen en ‘werken’ ze fulltime in de tuin. Ze beheren het hele stuk zelf. Alleen voor de hoge bomen komt een boomchirurg. De tuin bestaat uit verschillende deeltuinen, die we alle doorlopen. We zien onder meer vele soorten rozen, acers, magnolia's, rhododendrons en camelia’s. De cameliaverzameling is een van de grootste van Nederland. Maar hoe mooi ook, we komen ergens anders voor.

Het rabattenbos, brug over een van de sloten

We gaan naar de laatste, heel bijzondere deeltuin: het rabattenbos. Dit deel is van oorsprong een moeras, dat honderden jaren geleden is ontgonnen door het graven van drainagesloten. Met de aarde uit de sloten werden de tussenliggende stroken opgehoogd. Zo ontstond geschikte grond voor beplanting. De sloten staan 's winters vol water en vallen droog in de zomer. Op bovenstaande foto zie je een droogstaande sloot.

Een strook is maar enkele meters breed. Hier stonden eerst bomen voor de productie van haardhout. Vanaf 1960 werd er niet meer gekapt en ontstond wildgroei. De Ramsbothams hebben dit bos weer toegankelijk gemaakt en op de stroken mooie bomenlaantjes gecreëerd. Op deze stroken en in de taluds vinden we een prachtige verzameling varens. Die gedijen hier uitstekend in de schaduwrijke, vochtige omgeving.

We zien hier ook de verscheidenheid aan kleuren van varens, zoals de tweekleurige Arachnoides simplicior variegata, de paarsige Athyrium nipponicum metallicum en verder varens in alle schakeringen groen. De Osmunda regalis is hier inheems, alle andere zijn aangeplant. De Drypoteris dilatata is de ‘huisvaren’, die komt overal op.

Wandelend over de verschillende laantjes kom je ogen tekort. Op allerlei plekken staan varens. Het is een varenwalhalla. Het lijkt bovendien of je in de natuur bent en niet in een tuin. Alleen de bamboe verwacht je hier niet. Het everzwijn met jongen past hier wel prima. Het is een van de kunstwerken van de eigenaresse.

Bij de meeste varens staat een label met de naam. En de Varenvereniging zou de Varenvereniging niet zijn, als we hier niet gedetailleerd naar zouden kijken en zelfs een paar veranderingen voorstellen. De eigenaars waarderen dit. Wij zijn tenslotte de experts. Ze hebben direct na ons bezoek ook nieuwe varenfoto's op de website geplaatst. Dus ieder kan nu de varens (nog eens) bekijken.

Oranjegekte

2010-07-10T03:21:00.000-07:00

Heel Nederland staat op zijn kop vanwege het WK voetbal en zondag komt de oranjegekte tijdens de finale ongetwijfeld op een absoluut hoogtepunt. We kúnnen als varenvereniging toch niet achterblijven een bijdrage te leveren aan het oranjegevoel.

Hieronder ziet u hoe een aantal varensoorten in staat zijn hun steentje bij te dragen.

Dryopteris erythrosora

Doodia aspera

Dryopteris decipiens

Woodwardia unigemmata

Dryopteris erytrhosora "Brilliance"

Dryopteris labordei

Blechnum brasiliense

Tuinbezoek voor varengekken

2010-07-04T06:21:00.000-07:00

U had graag met onze laatste varenexcursie meegewild, maar vond Chemnitz en Dresden echt te ver weg. Zaterdag 10 juli is er een mogelijkheid dichter bij huis.
De 5e excursie van dit jaar leidt naar Soest. Daar in het "midden" van Nederland, goed bereikbaar voor alle varenleden, is er een mogelijkheid om tuin van onze voorzitter, Harry Roskam, te bezoeken. Een zeer gevarieerde varentuin met een groot aantal winterharde varenspecies die onder verschillende biotopen zijn samengebracht. Behalve een grote collectie winterharde tuinvarens, heeft Harry ook een aantal boomvarens in zijn bezit, welke hij door vakkundige bescherming al jaren door menig winterperiode heen heeft kunnen loodsen.

Cibotium menziesii

Bent u geinteresseerd? U kunt zich opgeven bij onze activiteitencoördinator Bert Vonk.

Varendagen in de omgeving van Chemnitz en Dresden

2010-06-29T12:38:00.000-07:00

Er is een groeiende samenwerking aan het ontstaan tussen varenliefhebbers in verenigingsfeer binnen Europa. Dit maal waren we te gast bij onze oosterburen. Mevrouw Sabine Nittritz was er dit jaar opnieuw in geslaagd om een zeer interessant weekend voor varenliefhebbers te organiseren. Hieronder volgt een verkorte rapportage van een zeer boeiende varenexcursie in het oosten van Duitsland.

Arktisch-Alpinen Garten in Chemnitz

De aftrap van een meer dan fantastisch varenweekend rond de steden Chemnitz en Dresden werd genomen in de Arktisch Alpiner Garten. Met recht een mooie start van een driedaagse excursie welke georganiseerd was door de Duitse Farngruppe voor de Duitse varenleden op 18,19 en 20 juni. Dit jaar was het de derde keer dat bij een dergelijke excursie een flink aantal leden van onze Nederlandse Varenvereniging hier deel aan hebben genomen. Het werd een onvergetelijk weekend.

Botanische tuin in Chemnitz, "de steen der schonen"

Halverwege de middag ging de Nederlandse "delegatie" op pad naar de Botanische tuin van Chemnitz. We hadden weer eens mazzel. Een medewerker van de Botanische tuin was bereid ons een rondleiding te geven door dat deel van de Botanische tuin waar meerdere varensoorten in het wild voorkomen.

Varenruil

En nog diezelfde dag, aan het begin van de avond veranderde menig varen van eigenaar. Bijna elke deelnemer had in de kofferbak wel wat varens meegenomen om te ruilen of weg te geven. Ieder kon zo zijn hart ophalen om dat ene varentje eindelijk in zijn of haar bezit te krijgen.

Conversatie met Meneer Christian Kohout

De volgende dag trokken we zo'n 100 kilometer verder om de varentuin te bezoeken van Herr Christian Kohout. In deze tuin staat de grootste collectie varens in Duitsland, zo'n 800 berschillende soorten.

Het was likkenbaarden, kijken, we raakten niet uitgepraat en uitgekeken. In de buurt was een klein tuincentrum welke door menig varenlid werd bezocht en....de pottenbakkerij niet te vergeten.

Na de lunch keerden we terug om de tuin, de varens nog een keer te bewonderen. Al snel bleek dat de broer van Herr Kohout het huis ernaast bewoonde en de bijbehorende tuin eveneens vol met zeer vele varensoorten stond. We kregen (nog) een rondleiding!

Een deel van het 80 m2 moeras in de tuin bij de neef van Herr Christian Kohout

De volgende dag reden we naar Elstra, waar we een tuin bezochten waar het voornamelijk in het voorjaar goed toeven is. De tuin bestaat uit beplanting van orchideeën, triliums, anemonen, arisaema en saracenas. Een bijzondere tuin, in een geheel eigen stijl, de moeite van het bezoeken waard.

Muur in Dresden, binnenstad

's Middags stond er nog een tweede tuinbezoek gepland. Gezien de grote reisafstand besloten meerdere mensen dit bezoek te laten vervallen om alvast rustiger huiswaarts te kunnen rijden. Een enkeling deed nog even Dresden aan. Het viel ons op dat er nergens varens in muurtjes groeiden......totdat we deze muur tegenkwamen in Dresden. Deze muur vol met cystopteris en Asplenium ruta muraria symboliseert een mooie afsluiting van een geweldig leuk en interessant "Farntreffen".

Bovenstaand geeft slechts een indruk van dit overweldigende varenweekend. In één van de volgende Varenvaria's treft u een uitgebreider verslag aan van deze varenexcursie, waarin er ook speciaal aandacht besteed zal worden aan de vele varensoorten die we hebben gezien.

Mocht u nog geen lid zijn van onze vereniging en toch interesse hebben? We begroeten u graag als lid van de Nederlandse Varenvereniging.

Varens op organisch substraat

2010-06-11T05:40:00.000-07:00

De optimale pH van het substraat voor varens is verschillend. Sommige soorten groeien goed op een zure grond terwijl andere een basische grond vragen. Voor een groeimedium met een hoog gehalte aan aan organische stof, ligt de optimale pH lager dan bij een laag gahalte aan organische stof. De optimale pH voor de teelt van varens op een organisch substraat is in Australië onderzocht.

Varens zijn oorspronkelijk afkomstig van bodems en rotsen met een zeer verschillende zuurgraad. Bij de teelt van varens wordt de zuurgraad van het medium hierop afgestemd. Bij het kiezen van de juiste pH speelt de samenstelling van het substraat een belangrijke rol. De beschikbaarheid van belangrijke voedingsstoffen in het substraat is afhankelijk van de pH. De optimale zuurgraad voor een medium met een hoog gehalte organische stof ligt voor veel gewassen bij pH 5; het optimum voor bijvoorbeeld zandgrond ligt bij een pH van 6.5.

Asplenium scolopendrium

Onderzoek met Asplenium
Een Australisch instituut voor bodemonderzoek heeft in 1991 de invloed onderzocht van de pH op de kwaliteit van varens, groeiend op een organisch substraat. Verder is het effect van verschillende hoeveelheden calcium en magnesium in het substraat onderzocht. Varens van de soort Asplenium trichomanes "Incisum", Asplenium ceterach en Asplenium scolopendrium komen oorspronkeleijk van bodems met een hoge pH (basisch). Jonge varens van deze drie soorten zijn in 1,4 liter potten op een organisch substraat gezet.
Dit substraat bestond uit dennenschors, turf, perlite en zand in een verhouding van 6:2:1:1. Essentële voedingselementen zijn zijn aan medium toegevoegd. De onderzoekers vergeleken de groei en de kwaliteit van de varens bij vier verschillende pH - niveaus (4,5 - 5,5 - 6,5 en 7,5) van het medium. Verder zijn ook vijf verschillende verhoudingen tussen calcium en magnesium in het substraat vergeleken. De potten zijn onder een schermdoek geplaatst. Het experiment duurde een jaar. Na een half jaar werd de pH van de media gecontroleerd en zonodig bijgesteld. Na twaalf maanden werd de kwaliteit van de varens beoordeeld. De onderzoekers keken naar de kleur en de vorm van de veren, de afmeting van het blad en de plant als totaal. Bij het einde van het experiment was de pH van het substraat gezakt naar resp. 4,24 - 4,58 - 5,35 en 6,72.

Aspleniun trichomanes en Aspenium scolopendrium

Effecten op de kwaliteit.

Alle Asplenium trichmanes "Incisum" die op een substraat met een pH van 7,5 stonden, waren klein en bleek. Bij een laag calciumniveau en een pH van 7,5 gingen deze varens dood. Een laag magnesium gehalte bij pH 6,5 en 7,5 leidde tot verbleking van de veren rond de nerven. Dit wijst op magnesium tekort. De kwaliteit van de varens was goed op een zuurder substraat (pH 5,5), onafhankelijk van de verhouding calcium-magnesium. Bij een pH van 4,5 waren de varens slechter beworteld. Asplenium ceterach (Ceterach officinarum) groeiden slecht bij de lage pH van 4,5. Deze varen bleek zeer gevoelig voor een laag calciumgehalte. Onafhankelijk van de pH was de kwaliteit als gevolg van een laag calciumgehalte slecht of gingen de planten zelfs dood. Deze planten waren niet gevoelig voor een beperkt magnesiumaanbod. De veren van Asplenium scolopendrium waren korter, smaller en bleker bij pH 4,5. De planten in een substraat van pH 5,5 - 6,5 en 7,5 hadden een uitstekende kwaliteit, onafhankelijk van de verhouding tussen calcium en magnesium.

Asplenium ceterach

pH niet lager dan 5

De resultaten laten zien dat varens die van een basische bodem afkomstig zijn, goed kunnen groeien op een licht zuur-organisch substraat. Het substraat moet wel voldoende zijn aangevuld met voldoende calcium en magnesium. Deze soorten verdragen geen zuurder groeimedium (pH niet lager dan 5). Het is verstandig om kalksteen of gebroken schelpen aan het substraat toe te voegen om een daling van de pH tijdens de teelt te voorkomen. Door het toevoegen van kalk kalk aan het substraat blijft het niveau van calcium maandenlang op peil.

Bron: Vakblad voor de bloemisterij nr. 40 1992

Note blogmaster
De gevolgen voor het aanplanten van deze varensoorten in de tuin laten zich raden. Enig kunst en vliegwerk in de vorm van plaatselijke substraat verbetering met toevoeging van magnesium en/of calcium kunnen deze varens het stukken beter gaan doen in onze varentuin.

Maanvarens in de duinen

2010-06-02T11:02:00.000-07:00

In de duinen van Noord Holland zijn de afgelopen periode buitengewoon veel maanvarens aangetroffen. De eerste berichten kwamen van Nico Buiten:

"Toen ik vorige week in de Duinen van Velsen een wandeling maakte zag ik ook maanvarentjes op plekken waar ik ze anders nooit zag. De groeiplaats van steenbreekvaren, waar ik naar zocht, kon ik niet terug vinden. Ik ben bang dat hij verdwenen is. Ik vermoed dat de groeiplaats onder een laag stuivend zand is verdwenen. Er worden veel honden in de Duinen van Velsen uitgelaten, om te poepen, en die honden graven ook veel in het duin en brengen daarmee verstuiving op gang. Ik ben daar niet gelukkig mee."

"Van anderen hoor ik ook dat zij veel maanvarentjes vinden. zo komen er veel maanvarentjes in Duin- en Kruidberg evoor en zijn in de duinen bij het circuit in Zandvoort ook veel maanvarentjes gevonden. Onder andere op de hellingen van het zo'n tien jaar geleden ontgronde en sinds enkele jaren gemaaide terrein van het verlaten (of oude?) huisje . Er worden groeiplaatsen met meer dan honderd maanvarentjes gemeld."

Aangestoken door de maanvaren-explosie in Zuid-Kennemerland zijn mensen ook in Noord-Kennemerland naar maanvarens gaan zoeken. Met succes, zo valt hier te lezen:

"In Zuid-Kennemerland waren de grote groepen met tientallen maanvarens al opgevallen, maar ook in Noord-Kennemerland komen de maanvarens dit jaar massaal boven de grond."

maanvaren: Botrychium lunaria

De aantallen kunnen nog groter worden, want geen enkele sporenaar was al uitgestrekt, terwijl de kleinste maanvarentjes net boven de grond waren en met hun halve cm nauwelijks boven de korte vegetatie uitkwamen. Deze (of vorige?) winter heeft er een schaapskudde gebivakkeerd.

De Nederlandse Varenvereniging in een nieuw mediajasje

2010-05-18T08:23:00.000-07:00

De Nederlandse Varenvereniging is zich aan het vernieuwen.

Het kán u niet ontgaan zijn. Na een jaar van intensieve voorbereiding is is onze nieuwe en geheel herziene website enige weken geleden de lucht in gegaan. Voor het zover was, heeft u intensief gebruik gemaakt van ons tijdelijk varenweblog. Het blog was gevuld met talloze interessante artikelen op varengebied. We zijn er in geslaagd met name de surfvriendelijkheid bij onze nieuwe website te verbeteren en hopen dat u daardoor gemakkelijker de onderwerpen vindt waarna u op zoek bent.
We zullen dan ook afscheid moeten gaan nemen van ons tijdelijke weblog welk voornamelijk als aanloper naar een vernieuwde website heeft gediend. De weblog zal in deze vorm binnenkort dan ook van het WWW verdwijnen.
Actuele berichtgeving m.b.t. varens zal in afgeslankte vorm voortgezet worden. U kunt de varenwebredactie daarbij helpen of op attent maken.
Heeft u een bijzondere melding te doen dan vernemen wij dat graag.
U kunt een bericht sturen door onderstaand icoon aan te klikken